tai chi, η ιστορία

Είναι αρκετά δύσκολο να καθορίσουμε ακριβώς τα ιστορικά στοιχεία που αφορούν το ξεκίνημα της τέχνης του Τάι Τσι. Αυτό βέβαια δεν πρέπει να μας εκπλήσει, από την άποψη ότι τα συστήματα άσκησης, οι σωματικές πρακτικές, οι χοροί και οι πολεμικές τέχνες δεν ξεφυτρώνουν από το πουθενά μέσα σε μια νύχτα. Συνήθως αναδύονται από κάτι που προϋπάρχει.

γενικά

Κάποιες φορές το νήμα που συνδέει το σύγχρονο με το παρελθόν είναι προφανές. Αλλά συχνά και ειδικότερα σε αρχαιότερες τέχνες, όπως στην περίπτωση του Τάι Τσι, τα στοιχεία που έχουμε είναι θολά και διασκορπισμένα.

Ούτε και αυτό βέβαια είναι παράξενο, από την στιγμή που η κίνηση και οι τέχνες που την αφορούν είναι κάτι που πρέπει να το εξασκεί κανείς και όχι να το καταγράφει. Εκτός αυτού στην περίπτωση των πολεμικών τεχνών η μετάδοση της τέχνης γινόταν από πατέρα σε γιο, από δάσκαλο σε μαθητή και συνεπώς δεν υπήρχε ανάγκη τήρησης γραπτών αρχείων.

Ένα τελευταίο στοιχείο που κάνει δυσδιάκριτο το ξεκίνημα της τέχνης του Τάι Τσι είναι το γεγονός ότι ανήκει στα λεγόμενα "τελετουργικά" είδη κίνησης, όπου είναι συνηθισμένο φαινόμενο η συνύφανση του μυθικού με το ιστορικό στοιχείο. Και αυτό με την σειρά του δεν είναι ασύνηθες από την στιγμή που η τελετουγική κίνηση γυρίζει πίσω στην επίκληση, τον εορτασμό και την κοινωνία με αρχέτυπες δυνάμεις της ζωής. Εκεί που τα λόγια, η εκλογίκευση και  η οργανωμένη σκέψη σταματούν, το μυθικό στοιχείο ξεκινά.

Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς σε σχέση με τις ιστορικές ρίζες του Τάι Τσι πρέπει συνυπολογίσουμε το υπόβαθρο στο οποίο χρονικά αρθρώθηκε αυτή η τέχνη. Ο 18ος και 19ος αι. ήταν μια ταραγμένη εποχή για την Κίνα. Η αλληλεπίδραση με την Δύση είχε εισάγει στην χώρα καινούριες συνήθειες, πολλές από τις οποίες, όπως το όπιο που εισήγαγαν για πρώτη φορά οι Άγγλοι και μετέπειτα καλλιεργήθηκε από τους ίδιους τους Κινέζους, ήταν ιδιαίτερα επιβλαβείς για την οικονομία, την πολιτική και κοινωνική ευημερία καθώς και για την πολιτιστική ακεραιότητα της χώρας.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες υπήρχε η ανάγκη να ξεπηδήσουν σχολές και συστήματα μυστικά ή ημι-μυστικά, στην προσπάθεια να διατηρηθούν οι αξίες και τα ήθη μέσα από αυθεντικές και αποτελεσματικές πρακτικές, όπως οι πολεμικές τέχνες που υπήρχαν από πολύ παλιά, που μπορούσαν να ντυθούν με τους μύθους ανθρώπων με υπερφυσικές δυνάμεις ώστε να λειτουργούν σαν πρότυπα.

Έτσι δεν πιστεύω πως υπήρξε μια δεδομένη χρονική στιγμή κατά την οποία εφευρέθηκε το Τάι Τσι. Αν κοιτάξουμε την ιστορία των πολεμικών τεχνών και άλλων σωματικών πρακτικών θα δούμε ότι το λεξιλόγιο και οι αρχές του Τάι Τσι είναι μέρος μιας ευρείας και πλούσιας παράδοσης, (τμήμα της οποίας είναι και η Ταοϊστική Γιόγκα ονόματι Τάο Γιουν), που χρονολογείται τουλάχιστον πίσω στο 200 π.Χ. και ασκήσεις της βρίσκουμε σε αρχαίες τοιχογραφίες της εποχής.

Ο μύθος του Τσανγκ Σαν Φενγκ περιέχει, σε ποιητική μορφή, τις αλήθειες που παρέχουν το βασικό έδαφος στο οποίο στηρίζεται η εξάσκηση στο Τάι Τσι τόσο σαν πολεμική τέχνη όσο και σαν διαλογισμός. Επίσης μας διδάσκει ότι είναι οι ενοράσεις κάποιου που δημιουργούν κάτι καινούριο μέσα από την σύνθεση χωρίς να είναι αναγκαίο να απορρίπτει ή να διαστρεβλώνει.

Κατά μια έννοια το Τάι Τσι δεν είχε αρχή. Εξελίχθηκε και συνεχίζει να εξελίσσεται. Από την στιγμή που οι άνθρωποι που το διδάσκουν και εξασκούνται σ’ αυτό δεν προσπαθούν να κρατηθούν στην στείρα εικόνα της αγνότητας μιας παράδοσης, αλλά ριψοκινδυνεύουν να ενσωματώνουν τις εμπειρίες τους στην τέχνη, τότε η παράδοση θα εμπλουτίζεται και θα διατηρήται ζωντανή συνεχίζοντας να βοηθά τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

ο Μύθος

Εκατοντάδες χρόνια πριν ζούσε ένας ταοϊστής άγιος που ονομαζόταν Τσανγκ Σαν Φενγκ. Κάποιοι λένε ότι έζησε την περίοδο της δυναστείας Σουνγκ (960-1278), άλλοι ότι έζησε αργότερα. Όπως και νά’ χει φημολογείται ότι έζησε για πάνω από διακόσια χρόνια.

Ήταν δημόσιος υπάλληλος και κάποια στιγμή αποσύρθηκε για να ζήσει σαν ερημίτης. Είχε μελετήσει πολλά στυλ πολεμικών τεχνών όπως Σάο-Λίν Τσου’άν, την σωματική πειθαρχία που δίδαξε ο Τα Μο (Μποντιντάρμα) που έφερε τον Βουδισμό στην Κίνα τον 6ο αι. Και ίδρυσε το μοναστήρι των Σάο-Λιν. Επίσης γνώριζε Τσ’ανγκ Τσ’ουάν ή Μακρά Πυγμαχία ένα σύστημα που συνδέεται με ένα ξυλοκόπο του 8ου αι. Ονόματι Χσου Χσουάν Πινγκ.

Λέγεται ότι κατά την διάρκεια της ζωής του σαν ερημίτης στα δάση, όπου ασκούνταν στον διαλογισμό και τις πολεμικές τέχνες, ο Τσανγκ Σαν Φενγκ έτυχε να παρακολουθήσει μια μάχη ανάμεσα σε ένα πουλί και ένα φίδι. Όταν το πουλί επιτίθετο με το ράμφος του, το φίδι απέφευγε τα χτυπήματα με σπειροειδείς κινήσεις. Όταν το φίδι πάλι χτυπούσε τον λαιμό ή τα πόδια του πουλιού, αυτό χρησιμοποιούσε τις φτερούγες του για να καλυφθεί. Κανένα από τα δύο ζώα δεν μπόρεσε να επικρατήσει όπου αποσύρθηκαν και ξανασυνέχισαν την μάχη τους την επόμενη μέρα.

Ο Τσανγκ Σαν Φενγκ παρακολούθησε τις ανταλλαγές προσεκτικά και μέσα από αυτές, καθώς και μέσα από τους διαλογισμούς του και τις παρατηρήσεις του των φυσικών φαινομένων, εμπνεύστηκε ένα σύστημα που συνδύαζε όλα όσα είχε μάθει.

Αργότερα έγινε γνωστός ως ο Τσανγκ Σαν Φενγκ του βουνού Γου Τανγκ της επαρχίας Χοπέι όπου ξεκίνησε μια σχολή όπου δίδαξε το Ται Τσι Τσ’ουάν, Ταοϊστικό διαλογισμό και αναπνευστικές τεχνικές στους μαθητές του. Λέγεται ότι μέχρι τα βαθιά του γεράματα μπορούσε να διανύσει χίλια μίλια χωρίς να κουραστεί και να πιάνει βέλη που είχαν εκτοξευτεί εναντίον του με τα χέρια.

οι Σχολές - τα Ιστορικά Αρχεία

Τα γραπτά στοιχεία που έχουμε για το Τάι Τσι ξεκινούν από τον 18ο αι. στα οικογενειακά αρχεία της φατρίας Τσεν της επαρχίας Χονάν. Ένα από τα μέλη της , ο Τσεν Γουάνγκ Τινγκ δανειζόμενος και προσαρμόζοντας κινήσεις σκληρότερων στυλ καθώς και αναπνευστικές ασκήσεις από Γιόγκικες πειθαρχίες, δημιούργησε ένα σύστημα που αργότερα έγινε γνωστό ως Τάι Τσι Τσ’ουάν. Το στυλ Τσεν υφίσταται μέχρι τις μέρες μας.

Αν και το Τάι Τσι στις μέρες μας διδάσκεται και εξασκείται ανοικτά, εκείνη την εποχή φυλασόταν σαν επτασφράγιστο μυστικό από του Τσεν αποκλείοντας από την εξάσκηση σ’ αυτό όποιον δεν ήταν μέλος της οικογένειας. Είναι πολύ πιθανό να είχε μείνει στους κόλπους της φατρείας αν ένας άνθρωπος ονόματι Γιανγκ Λου Τσαν (1799-1872) δεν έπειθε τον Τσεν Τσανγκ Χσιεν να τον διδάξει. Ο Γιανγκ ήταν επαγγελματίας πυγμάχος και μετά την μαθητεία του πήγε στο Πεκίνο και ήταν τόσο επιτυχημένος που έγινε γνωστός ως Γιανγκ ο Αήτητος. Άνοιξε μια σχολή πολεμικών τεχνών όπου δίδαξε μια τροποποιημένη εκδοχή όσων έμαθε και δημιούγησε το Γιανγκ στυλ που είναι δημοφιλές στις μέρες μας.

Ένας σύγχρονος του Γιανγκ Λου Τσαν, ο Γου Γιου Χσιανγκ (1812-1880) μαθήτευσε σε έναν άλλο δάσκαλο της φατρείας Τσεν τον Τσεν Τσινγκ Πινγκ καθώς και με τον ίδιο τον Γιανγκ. Στα μέσα του 19ου αι. δημιούργησε το στυλ Γου που ήταν ένας τροποποιημένος συνδυασμός όσων είχε μάθει.