tai chi, η φιλοσοφία

το Τάο

Η τέχνη του Τάι Τσι έχει τις ρίζες της στην φιλοσοφία του Τάο.

Tao the paradox

Τάο σημαίνει ο Δρόμος και αναφέρεται στην ενυπάρχουσα αρχή που βρίσκεται πισω από όλα τα φαινόμενα και επηρεάζει όλα τα επίπεδα της ύπαρξης από τις αλλαγές των εποχών ως την εναλλασόμενη φύση των ανθρώπινων υποθέσεων.

Παρ’ όλα αυτά το Τάο όπως αναφέρεται και στα κλασσικά κείμενα που ακολουθούν δεν μπορεί να ορισθεί. Κάθε τέτοια προσπάθεια μας απομακρύνει από την κατανόηση.

Μόνο όταν αφήσουμε κατά μέρος τους κατεστημένους τρόπους αντίληψης του κόσμου και σταματήσουμε να προβάλλουμε στο περιβάλλον μας δυαδικές αξίες και πεποιθήσεις, ξεκινάμε να διαισθανόμαστε το Τάο και να ρίχνουμε μια φευγαλέα ματιά στις λειτουργίες του.

Τα Κλασσικά κείμενα που ακολουθούν είναι γραμμένα με σκοπό να μετατοπίσουν την συνηθισμένη μας προσέγγιση όσον αφορά την ζωή και την φύση, από την γραμμική λογική σκέψη σε μια πιο ανοικτή θεώρηση.

«Όσο και αν ψάχνεις δεν το διακρίνεις
Γι’ αυτό το ονομάζουν απατηλό.
Όσο κι αν θες να το ακούσεις αυτό δεν ηχεί
Γι’ αυτό το ονομάζουν ανήκουστο.
Ενώ το πιάνεις, δεν το κρατάς
Γι’ αυτό το ονομάζουν αιθέριο.
Αυτές είναι οι ιδιότητες του Τάο.
Ανατέλλοντας δεν ακτινοβολεί,
δύοντας δεν σκοτεινιάζει.
Απλώνεται μακριά πίσω
στην χωρίς όνομα κατάσταση
που υπήρχε πριν την δημιουργία.
Είναι σαν άμορφη μορφή,
σαν ένα σχήμα ασχημάτιστο
και το ονομάζουν νεφελώδες.
Το ατενίζεις μα δεν έχει πρόσωπο.
Το ακολουθείς μα δεν έχει νώτα.»

«Υπήρχε πριν ο Ουρανός και η Γη εμφανιστούν.
Τόσο σιωπηλό, τόσο απόμακρο, τόσο μόνο.
Δεν μεταβάλλεται ούτε παρακμάζει
και όμως αγκαλιάζει τα πάντα. Η πηγή όλων των πραγμάτων.
Δεν γνωρίζω το όνομά του. Ένα όνομα γι’ αυτό είναι το Τάο.
Προσπαθώντας να το εκφράσω, το ονομάζω Μεγάλο.»

«Ένα κενό ανεξάντλητο είναι το Τάο.
Όσο και να παίρνεις αυτό δεν αδειάζει.
Μια άβυσσος είναι προπατορική.
Πολλά εμφανίζονται μα αυτή παραμένει.
Μονοιάζει τα αντίθετα,
διαλύει τα εμπόδια,
μετριάζει τις φλόγες.
Μια βαθιά λίμνη είναι που ποτέ δεν ξεραίνεται.
Από πού προέρχεται δεν ξέρω.
Σαν μια πύλη είναι προς το Υπέρτατο.»

«Ο κάτοικος της Γης προσαρμόζεται στη Γη.
Η Γη προσαρμόζεται στον Ουρανό,
ο Ουρανός προσαρμόζεται στο Τάο
και το Τάο προσαρμόζεται στη Φύση του.»

«Ο καλός αμαξάς δεν ορμά ξέφρενα εμπρός.
Ο καλός πολεμιστής δεν εξοργίζεται.
Ο καλός στρατηγός νικά χωρίς μάχη.
Ο καλός κυβερνήτης εργάζεται ταπεινά.
Αυτό ονομάζεται ειρηνική δύναμη,
και μόνο αυτή μπορεί να φτιάξει τον κόσμο.
Αυτή είναι η δύναμη του Τάο.»

«Η καλοσύνη σαν το νερό
πλησιάζει αθόρυβα το κάθε τι
που είναι περιφρονημένο.
Το  ίδιο δεν κάνει και το Τάο;»

Γιν και Γιάνγκ

Η αρχική ερμηνεία για τον χαρακτήρα του Γιν ήταν η σκιερή πλευρά του βουνού και αντίστοιχα για το Γιανγκ η φωτεινή πλευρά. Μετέπειτα πήραν την σημασία του “θηλυκού” και του “αρσενικού”.Σταδιακά μετατράπηκαν σε γενικευμένους όρους για τις ουσιώδεις συμπληρωματικές ενέργειες που διακρίνονται στον φυσικό κόσμο.

Οι ρίζες των χαρακτήρων εμπερικλείουν το αρχικό όραμα, την βασική αναγνώριση ότι όπου υπάρχει φως  πρέπει να υπάρχει και σκιά, ότι καμμία από τις δυό αυτές καταστάσεις δεν είναι σταθερή, αλλά και οι δυό περιέχουν εν δυνάμει την πιθανότητα να μεταμορφωθούν στην άλλη. Αυτό απεικονίζεται στο σύμβολο του Τάι Τσι, (το γνωστό σύμβολο του Γιν και Γιανγκ που στην Κίνα ονομάζεται Τάι Τσι), από την παρουσία του φωτός στην σκοτεινή πλευρά και το αντίστροφο.Η ύπαρξη του σπόρου του αντίθετου, του συμπληρωματικού περιγράφει την αλλελεξαρτώμενη φύση των ενεργειών του Γιν και του Γιανγκ. Παρ’ όλα αυτά δεν υπάρχει ανάμεσά τους ένας γραμμικός διαχωρισμός αλλά μια καμπύλη που υποδηλώνει μεταμόρφωση, κίνηση και αλλαγή.

The Tai Chi

Ο κοινός παράγοντας μέσα σε όλη την κλασσική ταοϊστική φιλοσοφία είναι ότι ο άνθρωπος μέσα από την παρατήρηση, την μελέτη και τον διαλογισμό μπορεί να εξοικιωθεί με τον Δρόμο και να ζήσει σε συμφωνία μαζί του. Τότε δεν θα είναι το θύμα ανεξήγητων δυνάμεων που δρουν έξω από τον έλεγχό του αλλά θα έχει τα μέσα να κατανοήσει τις διεργασίες των ενεργειών που βρίσκονται μέσα του και ταυτόχρονα μορφοποιούν το περιβάλλον του και τις περιστάσεις.

Αυτή η κατανόηση χρησιμοποιεί τον νου αλλά πρέπει να βαθύνει και να συμπεριλάβει την διαισθητική επίγνωση, την δυνατότητα να “αφουγκράζεται” αυτό που συμβαίνει μέσα του και έξω,με ευθύτητα αμμεσότητα και αυθορμητισμό. Αναπτύσσοντας αυτή την ευ-αισθησία μπορούμε να διαβάσουμε τα σημάδια της αλλαγής και να αναγνωρίσουμε την διαπλοκή των ενεργειών Γιν και Γιανγκ.Τότε το Τάο γίνεται σταδιακά μια ζωντανή εμπειρία που μας βοηθά να ζούμε, να εργαζόμαστε και να συνδεόμαστε με τον κόσμο με δημιουργικότητα και αγάπη.

«Μερικοί βλέπουν στον κόσμο την ομορφιά,
Άραγε δεν υπάρχει και η ασχήμια;
Μερικοί βλέπουν στον κόσμο την καλοσύνη
μήπως δεν υπάρχει και η κακία;

«Η ύπαρξη και η ανυπαρξία έχουν κοινή καταγωγή.
Το εύκολο και το δύσκολο είναι σχετικά.
Το μεγάλο και το μικρό είναι ανάλογα.
Το χαμηλό και το ψηλό είναι συναφή.
Οι δυνατές και αδύναμες νότες συνθέτουν μελωδία.
Το παρελθόν και το μέλλον ακολουθούν μια σειρά.»

«Το βαρύ είναι η βάση για το ελαφρό,
η αδράνεια, η βάση για τη δράση.»

«Αλήθεια υπάρχουν πράγματα
που ενώ προχωρούν μπροστά,
τα βλέπουμε πίσω.
Πράγματα που φαίνονται κρύα
Και μετά είναι ζεστά.
Ακόμα υπάρχουν πράγματα που φαίνονται ισχυρά
και μετά είναι αδύναμα.
Πράγματα που φαίνονται νέα
Και όμως φθείρονται γρήγορα.
Να γιατί πρέπει να αποφεύγεις τα άκρα.»

«Ό,τι είναι να μαζευτεί, πριν απλώνεται.
Ό,τι είναι να αδυνατίσει, πριν δυναμώνει.
Ό,τι είναι να χαμηλώσει, πριν υψώνεται.
Ό,τι είναι να διαλυθεί, πριν σταθεροποιείται.»

«Η κίνηση του Τάο είναι μια αιώνια επιστροφή,
και στην αδυναμία του βρίσκεται η χρησιμότητά του.
Από το είναι όλος κόσμος δημιουργήθηκε,
Αλλά το είναι προήλθε από το μη είναι.»

το Τσ’ι

η ενέργεια της ζωής

Μια άλλη έννοια αδιαχώριστη από κάθε συζήτηση γύρω από το Τάι Τσι είναι αυτή του Τσ’ι. Έχει μεταφραστεί ως ενέργεια και, όσο απροσδιόριστη και αν είναι αυτή η λέξη, έχει στενή σχέση με το κινέζικο ιδεόγραμμα που στην ερμηνεία του περιλαμβάνει το νόημα της ζωτικής πνοής τόσο στο πνευματικό όσο και στο οργανικό επίπεδο. Είναι ο απρόσωπος παλμός της ζωής που μοιραζόμαστε με  τα δέντρα, τα φυτά, το νερό, τον κεραυνό και όλη την φύση καθώς και η ενέργεια που κυλά και διαπερνά το κορμί μας.

Πάλι, όπως και με το Τάο, είναι αδύνατον να ορίσουμε αυτή την ενέργεια. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να παρατηρήσουμε, με την βοήθεια μιας πρακτικής όπως το Τάι τσι και άλλες σωματικές πειθαρχίες, τις λειτουργίες και τα αποτελέσματά της.

«Όλα τα πράγματα σέρνουν τον ίσκιο πίσω τους
και κρατούν τον ήλιο στα μπράτσα τους.
Με το σμίξιμο του ηλιόφωτος και της σκιάς
στην Πνοή,
η ισορροπία εμφανίζεται στον κόσμο.»

«Γεμάτος από δύναμη μοιάζει σαν ένα αδύναμο παιδί.
Τα βλαβερά έντομα δεν τον τσιμπούν.
Τα άγρια θηρία δεν ξεσκίζουν τις σάρκες του,
Ούτε τα αρπακτικά όρνεα τον πληγώνουν.
Τα κόκαλά του μαλακά, τα νεύρα του αδύναμα
και όμως είναι ρωμαλέος.
Δεν γνωρίζει τον έρωτα
Αλλά η ζωτική του δύναμη είναι πλήρης.
Φωνάζει κάθε μέρα αλλά δεν βραχνιάζε,
Το πρόσωπό του είναι μια αρμονία.
Η πολλή ζωτικότητα οδηγεί στην επιθετικότητα,
αλλά η αρμονία οδηγεί στη σταθερότητα
και ο έλεγχος της Πνοής στη φώτιση.»
 
ο Σοφός
 
τα ιδεώδη - παραινέσεις

Στα κλασσικά κείμενα που αποτελούν το φιλοσοφικό υπόβαθρο του Τάι Τσι όπως το Τάο Τε Κινγκ, το Ι Τσινγκ, ο Τσουάνγκ Τσε κ.ά. ο άνθρωπος που ακολουθεί και έχει επιτύχει την αρμονία με το Τάο  αναφέρεται συχνά ως ο Σοφός. Οι αναφορές σε αυτόν αποτελούν παραινέσεις για όλους όσους ακολουθούν τον Δρόμο. Επίσης ιδεώδη για τους αρχαίους ταοϊστές αποτελούσαν στοιχεία όπως το νερό ή το κούτσουρο, όσο και αν μας φαίνεται παράξενο, λόγω της φύσης τους. Το νερό για παράδειγμα από την φύση του ακολουθεί τον δρόμο της μικρότερης αντίστασης-τριβής και όταν βρίσκεται σε κίνηση πηγαίνει από τις θέσεις του υψηλότερου προς τις θέσεις του χαμηλότερου δυναμικού. Όταν όμως κάποιος, σαν το νερό, καταλαμβάνει την χαμηλότερη θέση αφήνει σαν μοναδική πιθανότητα προς μετακίνηση υψηλότερες θέσεις. Το σκεπτικό που διακρίνει αυτές τις παραινέσεις δεν χρειάζεται περισσότερες εξηγήσεις γιατί γίνεται προφανές από τα αποσπάσματα που ακολουθούν.

«Ο Σοφός δεν διδάσκει, πραγματοποιεί.
Ασχολείται με όλα, δεν ξεχνά τίποτα.
Δίνει τη ζωή του σ’ όλα, δεν εξουσιάζει τίποτα.
Επιτυγχάνει, δεν καυχέται.
Δεν είναι αυτό μεγαλωσύνη;»

«Ο Σοφός προτιμά να είναι έσχατος
κι έτσι γίνεται πρώτος.
Απαρνείται τον εαυτό του
κι έτσι διαρκεί.
Μήπως του δίνεται επειδή δεν ζητά;»

«Ποιος είναι γαλήνιος και προσηλωμένος στο Τάο;
Ποιος έχει αναπνοή τόσο απαλή σαν του μικρού παιδιού;
Ποιος έχει ιδέες καθαρές και εξαγνισμένες;
Ποιος αγαπά το λαό του και, ενώ κυβερνά, είναι άγνωστος;
Ποιος είναι σαν το Θήλυ που ανοιγοκλείνει τις ουράνιες πύλες;
Ποιος ενώ γνωρίζει δεν επεμβαίνει;
Δώσε ζωή σε όλα, μη θες να είναι δικά σου.
Δώσε ζωή σε όλα, μείνε ανεξάρτητος.
Γίνε οδηγός, μην είσαι αφέντης.
Αυτή είναι η προσταγή του Τάο.»

«Ολιγόλογη είναι η φύση στην ομιλία της.
Ο ανεμοστρόβιλος δε θα διαρκέσει όλο το πρωϊνό.
Η μπόρα τελειώνει πριν τελειώσει η μέρα.
Ποιος μιλά έτσι;
Η φύση. Κι αν αυτή μιλά έτσι γιατί όχι και ο άνθρωπος.»

«Μάθε την ανδρική σου φύση,
αλλά ακολούθησε την θηλυκή οδό.
Να είσαι για τον κόσμο σαν μια λίμνη,
που δέχεται τα ταραγμένα νερά των χειμάρρων
και πάντα τα γαληνεύει.
Γύρνα στην κατάσταση του βρέφους.
Σκόρπιζε την ακτινοβολία σου,
αλλά να παραμένεις στην σκιά.
Να είσαι το πρότυπο για τους ανθρώπους.
Ένας κανόνας για να μετρούν τις αξίες τους.
Τότε η δύναμή σου, αιώνια και αλάνθαστη,
επιστρέφει στο Απόλυτο.
Γνώρισε την δύναμή σου,
αλλά ακολούθησε τη ταπεινότητα.
Να είσαι σαν τον πολικό αστέρα.
Ένα σταθερό σημάδι γι’ αυτούς που περιπλανιούνται.»

«Είναι σοφία το να γνωρίζεις τους άλλους
και φώτιση το να γνωρίζεις τον εαυτό σου.
Ο Κυρίαρχος των ανθρώπων είναι ισχυρός,
ο Κύριος του εαυτού του είναι πανίσχυρος.
Ευτυχία είναι το να είσαι ευχαριστημένος
και δυστυχία το να επιβάλλεσαι στους άλλους.
Διάρκεια είναι να παραμένεις στη θέση σου,
αιωνιότητα είναι το να πεθαίνεις και να μη χάνεσαι.»

«Όταν έχεις καταλάβει την μεγάλη άμορφη μορφή,
γαλήνιος προχωράς όπου θέλεις,
με ευκολία και άνεση χωρίς φόβο.»

«Όταν η δύναμη δεν προβάλλεται τότε είναι αληθινή.
Όταν η δύναμη επιδεικνύεται τότε είναι μηδαμινή.
Η ύψιστη δύναμη είναι ήρεμη: δεν είναι ανάγκη να δράσει.
Μόνο η μικρή δύναμη συνεχώς ασχολείται και προσπαθεί.»

«Μπορείς να μάθεις τον κόσμο,
χωρίς να αφήσεις το σπίτι σου.
Μπορείς να γνωρίσεις τα αστέρια,
χωρίς να βγείς από το παράθυρό σου.
Όσο μακρύτερα πηγαίνεις, τόσο λιγότερα μαθαίνεις.
Έτσι ο Σοφός
Μαθαίνει χωρίς να ταξιδεύει,
γνωρίζει χωρίς να βλέπει
Και ενεργεί χωρίς δράση.»

«Μερικοί μαθαίνουν παίρνοντας εμπειρίες
και άλλοι χάνοντας συνεχώς.
Χάσιμο στο χάσιμο ωσότου έρχεται η γαλήνη.
Ο κόσμος κερδίζεται απ’ αυτούς που τον υπομένουν.»

«Αυτός που έχει θράσος θα σκοτώσει.
Αυτός που έχει θάρρος θα σεβαστεί τη ζωή.»

«Τίποτα δεν είναι τόσο υποχωρητικό όσο το νερό.
Κι όμως κανένα εμπόδιο, όσο σκληρό και άν είναι,
δεν μπορεί να το σταματήσει,
ούτε να αλλάξει το δρόμο του.
Έτσι η αδυναμία υπερνικά την δύναμη
Και η ευγένεια τον σκληρό άνθρωπο.»

«Το να γνωρίζεις ότι δεν γνωρίζεις
είναι η ύψιστη σοφία.
Το να μη γνωρίζεις και να κάνεις το γνώστη,
είναι μια ασθένεια.
Αν δεις αυτή την ασθένεια θα την ξεπεράσεις.
Ποιος είναι ο Σοφός;
Αυτός που την είδε και την ξεπέρασε.»

«Το Τάο διδάσκει την αβλάβεια.
Έτσι αυτός που το ακολουθεί, δεν αγωνίζεται.

 

ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΕΙΡΗΝΗ.»